Enquet’Action (EA) : Ansanm pwodui sa yo tankou bave bèf, lwil koulèv, grès kakawo, ou menm antanke sosyològ ki konsepsyon ou genyen de yo?

Sabine Lamour (SL) : Mwen panse sosyete a vann gason yo yon lide kòmkwa pou yo toujou pèfòman. Fòk yo toujou fò. Fòk yo panse komsi m ta di w se yo ki responsab jwisans medam yo. Se mete yo nan pozisyon kote pou yo gen kontwòl tout sa kap pase sou seksyalite. Konsa, se yon fòm kote dominasyon mesye yo domine ankò.

Yo oblije nan yon sèten moman chèche sipò pou yo kapab reponn ak yon mit virilite. Se mit virilite a kifè mesye yo toujou ale dèyè kesyon sa a. E se yon mit kote yo montre w tou “phallus” la se yon bagay ki pwisan epi ereksyon an jwe yon wòl fondamantal tou nan jan yo konstwi gason an, nan jan yo fè yo wè tèt yo tankou gason.

Se sak fè nou wè chak fwa gen yon sansasyon ki kapab yon defayans epi ki kapab pwodui yon pwoblèm, ou jwenn y ap itilize mòd pwodui sa yo tankou sipò. Men li lye tou avèk rapò debalanse (miwo miba) ki genyen ant fanm avèk gason anndan sosyete a ki montre mesye yo men kòman pou yo ye pou yo gason. Sa vle di se sou pèfòmans seksyèl la yo defini tèt yo antanke gason. Apati moman yo pa gen pèfòmans seksyèl sa ankò, se komkwa lavi yo fini pa rapò ak tout sa yo te konstwi pou yo kòm gason. Tout sa yo se yon ansanm eleman ki kapab eksplike mesye gen yon obsesyon pou yo itilize mòd pwodui sa yo.

EA: Daprè ou ki kote konsepsyon sa a sòti?

SL: Bon se depi nan jan yo leve ti mesye yo. Sa vle di mit virilite a tou mache avèk mit siperyorite a. Mit siperyorite a li menm vin bay moun nan yon sansasyon kote l nan oblije pou l toujou ap chèche bagay ki pou pèmèt idantite sa jan yo konstwi l la toujou rete nan menm liy lan. Se sak fè nou toujou wè menm si se bagay ki kapab nwi sante yo, men sètenn fwa yo fè l paske tout idantite yo konstwi ladan l. Se kòmsi se yon moun ki gen yon lojik dominasyon, men pwoblèm dominasyon pa li ke yo ba li, yo fèl kwè ladan l lan, dominasyon sa a li domine l. Paske nòmalman, li se detèminan relasyon an nan kalite relasyon y ap devlope avèk medam yo. Paske pou yo menm, se viriliite a ki medyatize relasyon an avèk medam yo. Ni kalite relasyon tou y ap devlope avèk zanmi yo tou. Lè yo chita nan klèb (baz) ansanm kisa youn ap di lòt sa yo konn fè. Yo konn bay anpil manti sou pwòp tèt yo tou paske se yon bagay ki pèmèt yo wose tèt yo. Di yo fè tèl bagay, aloske se manti. Sètenn fwa tout sa yo di yo fè yo, prezante yo tankou “surhomme” ki gen yon virilite ekstrawòdinè alòske se pa vre.

EA: Plizyè machann ak itilizatè nou pale, tout di pwodui sa yo mache. Eske ou menm antanke sosyològ ou panse sa a tou?

SL: Se yon fòm maketinn li ye. Mwen paka konn si li mache ak si l pa mache paske m pa itilizatris [ri].

EA: Kisa ou panse de konsepsyon ki fè kwè gason Ayisyen an sipoze toujou genyen yon peni ki “nòmal” la?

SL: Se pa gason Ayisyen yo sèlman. Se nan fason yo konstwi gason an. Paske gason yo, yo menm rete kòmsi si m ta di w yon bon jou maten yo jwenn yo dominan. Gen tout yon sosyalizasyon. Epi nan mitan sosyalizyon an gen sa yo rele “La maison des hommes (Kay gason)’”. Sètadi se kèk espas kote mesye yo konn kontre, yo chita pou yo pale antre yo. E lè yo chita pou yo pale antre yo, yo konstwi tout yon figi. Ki se figi gason ki se pwototip pou moun kapab apresye a. Nou kapab wè pandan lontan pa egzanp lè w ap tande yon chante tankou Gran depansè, mizik  New look la, se yon imaj de gason “nòmal” li ofriw. Nòmal ant gimè pa egzanp - men sa li konsevwa pou yon gason nòmal. Men andedan espas sa yo mesye yo pataje, keseswa se klèb (baz) kote yo al jwe domino, klèb kote yo al bwè byè, klèb  kote yo chita ap pale medam yo mal oubyen klèb kote antre yo se tout sosyalizasyon yo ki kontinye konsa. Antre yo se tout sosyalizasyon yo ki kontinye kòm gason. E se tout idantite yo k ap konstwi. Virilite a, li pati “prenan” nan jan y ap konstwi tèt yo kòm gason. E youn nan defayans ou kapab wè mesye sa yo genyen, ou kapab wè gen fason moun sa ye, li kapab paka wè masisi. Paske masisi a mete an kesyon tout idantite yo bay tèt yo menm kòm gason yo. Epi pou yo di apa gen yon lòt moun ki reyisi sòti nan tout imaj yo pwojte a. Men li pa mouri pou otan. Li se yon lòt moun pou otan.

Sètadi sa vin montre tout sa y ap fè a, se bagay y ap fè. Men sa pa gen okenn sans pou y ap kenbe yon bagay ki kapab menm nwi sante sètènfwa. Pou y ap kenbe yon bagay sètènnfwa tou ki pa kapab pèmèt yo mete imanite yo toutouni lè yo nan yon rapò ak lòt moun. E fò yo toujou montre yo se moun ki “super” pèfòman. Men “super” pèfòman pa rapò ak kisa? Pèfòmans sa li menm kisa l vle di tou? Se tout dinamik dominasyon sa yo ki fè fòk gason an fò epi fòk li kenbe konpa l, fòk li kenbe chelbè l. Men gen defwa tou yo paka kenbe chelbè a, men lè yo paka kenbe, kisa y al chèche kòm sipò ki pou pèmèt yo kenbe chelbè a. Se jis nan tèt yo, se pa kòmsi m ta di w pou oto estim de tèt yo nan idantite yo konstwi kòm gason an li pa bese. Tankou lè yon fi di entèl pa regle anyen, donk sa aji sou moun nan paske l pa mete yon distans ant li menm e le fèt ke eske l bande, eske l pa bande. Paske se pa sa sèlman ki defini yon gason, se pa rapò ak bann nan sèlman ke gason an dwe konnen eske l kapab bande oubyen paka bande. Gen yon lòt bagay tou ki antre nan jwèt lan, se tip de seksyalite a tou yo vann mesye yo. Yo ba yo yon tip de seksyalite ki se yon seksyalite mekanik. Kote tèl moman rive tèl moman ou fè tèl bagay. Ou gen tèl bagay k ap gonfle rive tèl moman w ap fè tèl bagay. Epi moun nan fèmen nan chema sa a, li gen yon seksyalite ki chita inikman sou aksyon reyaksyon ke n konnen 1, 2, 3, 4 men kisa m pral fè epi a ki moman. Men moun nan pa bay tèt li dwa pou l eksplore tout panopli ki genyen nan rapò seksyèl avèk patenè li. E li fokis sou yon sèl bagay. E yon sèl bagay sa a li gen yon sèl atribi ki ka pèmèt li fèl. Odela atribi sa a, li pa anyen, mond lan fije, li fèmen anndan sa.

E nou menm medam yo nou sibi sa tou. Pa rapò nou vin rantre nan yon seksyalite kote yo vin wè nou inikman tankou se yon kò e nan kò sa genyen inikman yon twou, pa gen anyen ankò aprè twou sa a. Sètadi tout kapasite endivi a genyen, tout kapasite pou l ta viv erostis nou, pou nou ta aprann dekouvri tout zòn ewojèn nan kò nou yo, ou pa bay tèt ou posiblite sa yo paske ou fèmen nan yon chema kote penetrasyon an li vin jwe yon wòl fondamantal kòmkwa seksyalite a tounen inikman anndan penetrasyon an.

E se tout sa yo ki vin fè tout sipò virilite sa yo. Mwen menm mwen rele yo “des supports de virilite”. Se pa sipò virilite sèlman yo ye, yo se “des supports d’estime” pou mesye yo estime tèt yo antanke gason ki konstwi idantite yo. Sa vin fè tout sipò sa yo se nan tout kad sa yo li rantre. Nan tout kad chema kote yo fèmen anndan yon enstitisyon ki rele etewoseksyalite ki ba yo men kòman pou yo fè ak ki moman e ki defini tout zak seksyèl la ki ap pase ant fi a avèk gason an. A ki moman epi men kòman sa pase. Mwen pale de fi ak gason paske m pa konn kòman sa pase nan lòt rapò seksyèl ant moun avèk moun. Ki kapab gason avèk gason oubyen fi ak fi ki kapab bezwen tip de pèfòmans sa yo.

EA: Kisa ou panse de pawòl ki ta fè kwè anpil fwa se paske medam yo egzijan ki fè mesye yo itilize pwodui sa yo?

SL: Men se yon “jeu de dupe”(jwèt metdam) li ye. Mwen menm tou, antanke fi, yo fòme m pou m gen yon atant pa rapò ak gason an. Odela de atant la li menm, gason an li menm pou l reponn atant li, pou l kenbe estim de tèt li, pou l kenbe idantite l kòm gason, idantite yo fèmen l ladan l lan, sa yo foure l lan. A pati moman sa a, fi a li menm li di ah ou pa pèfòman, gason an ap pran kriz. Lè l mete l an kriz la lè konsa ou menm w ap plede ri sou li paske yo ofri w yon bagay, bagay sa se yon bagay ki pèmèt ou domine lòt la, men paralèlman tou, lòt la fè w chantaj tou sou menm dominasyon sa a.

Sètadi fòk nou toujou gade l anndan kad malsen rapò inegalitè ki genyen ant fanm avèk gason an. Pou nou, tout chema k ap pase a, fi a mande l se vre, men fi a ki mande l la se pa rapò avèk ki atant oubyen ki konstwiksyon yo fè l sou sa ki rele seksyalite ant li menm ak yon gason. E gason an li menm kisa li atann li sipoze genyen kòm atribi oubyen tou kisa l sipoze genyen kòm konpòtman andedan yon relasyon ansanm avèk yon fi. Paske seksyalite a se yon bagay ki tèlman vaste ou p ap janm fin kapab eksplore l tout bon vre. Lè w rete ou fèmen tèt ou nan ti moso sa a sèlman, gen yon pwoblèm. E lè moun yo se de moun ki sosyalize pou yo reponn yon fason, e se de aktè k ap jwe yon wòl, men wòl sa li menm eske de aktè yo menm janm pran yon distans pa rapò ak li a yon sèten moman pou yo di yo pa vle tip seksyalite sa a. Mwen pa vle sa pou mwen, mwen pa vle sa pou yon lòt moun. Lè m ansanm avèk yon endividi, m ap eseye rantre an kontak avèk imanite endividi a ann fè yon lòt jan odela de sa yo mande nou a chak fwa.

EA: Kisa ou konprann de opinyon ki di anpil gason itilize pwodui sa yo nan lide pou yo fè vyolans sou fi a?

SL: Se toujou nan menm kad malsen sa a. Ou pral kraze entèl pa rapò ak kisa? Epi pou kisa ou gen volonte pou fè lòt la mal nan yon moman kote nou di youn ap fè lòt byen, n ap pataje kò nou ansanm. Pouki rezon tip de pèsepsyon sa yo? E pouki rezon tip de konpòtman sa a? Se toujou nan kad malsen fò w posede lòt la, se yon dezi kòmkwa m pral soumèt lòt la. Mwen pral fè lòt la yon seri de bagay, kòmsi li rantre nan yon kad tankou se konkeri ou pral konkeri lòt la. Ò seksyalite a vrèman pa sa a. Se pa yon “dynamique de conquête” li ye. Se yon dynamik pataj li ye dabò avan l se yon konkèt.

EA: Donk si sityasyon sa a kontinye, ki konsekans sa ap gen sou sosyete a?

SL: Yo sipoze leve tifi ak ti gason yon lòt fason. Aprann moun yo viv seksyalite yo yon lòt fason. Konprann seksyalite a yon lòt fason. Fanm nan pa sèlman yon kò, gason an pa sèlman yon bann. [Fòk yo] aprann moun yo depase tout sa yo fèmen... yo fije anndan yo a. Aprann yo imajine, vizyalize, di yo gen lòt fason posib pou nou viv. Paske pa bliye seksyalite se yon “noeud” pouvwa li ye. Otomatikman nou kòmanse dekonstwi “noeud” sa yo, gen anpil lòt bagay anndan sosyete a n ap dekonstwi tou. E lè w dekonstwi bann bagay sa tou, se pral kòmsi se yon tranbleman de tè ki pase paske y ap gen efè inimajinab sou sosyete ak sou rapò fanm ak gason.

EA: Si w t ap gen yon denyè mo pou mesye yo k ap itilize pwodui sa yo ak medam yo, kisa l t ap ye?

SL: Bon aprann kwè nan tèt nou. Ann kraze chema yo ba nou an. Nou plis pase chema yo, nou ka fè plis pase yo. Paske nou se moun, nou gen imajinasyon. Donk ann kraze yo.