“Enklizyon se kreye yon anviwònman kote divèsite se yon fòs, pa yon baryè”

Li klè kou dlo kòk pou tout moun, sistèm edikatif la lwen pou l enklizif. Sa vle di s on sistèm ki met moun sou kote, san konte sa l voye jete. ‘’Sistèm edikatif ki pa enklizif ka gen anpil enpak negatif sou sosyete a, paske li kontribye nan kreye inegalite, diskriminasyon ak divizyon’’, se avi Gihane Dejoie Mathurin, psikològ eskolè ak timoun. 

Enquet’Action (EA) : Kisa enklizyon vle di selon ou menm? Gihane Dejoie Mathurin (GDM) : Enklizyon, selon mwen, se yon pratik kote tout moun, kèlkeswa diferans yo, jwenn opòtinite egal pou yo patisipe, aprann, epi kontribiye nan sosyete a. Se yon pwosesis ki vize pou asire tout moun santi yo jwenn bon akèy epi yo pa mete yo sou kote oswa diskrimine yo. An reyalite, enklizyon se kreye yon anviwònman kote divèsite se yon fòs, pa yon baryè. EA : Eske nan sistèm edikatif ayisyen an, nou ka di gen enklizyon ? Poukisa? GDM : Nan sistèm edikatif ayisyen an, li difisil pou nou pale de enklizyon nan yon sans plen. Gen plizyè faktè ki fè sa tounen yon defi :

 • Enfrastrikti ak resous limite:

Anpil lekòl nan peyi a pa gen ase resous oswa enfrastrikti pou akomode elèv ki gen bezwen espesyal (tankou timoun ki gen andikap oswa lòt bezwen edikatif espesyal). Pa egzanp, gen lekòl ki pa gen pwofesè ki espesyalize nan edikasyon pou elèv sa yo, ni materyèl didaktik adapte.

 • Mank sansibilisasyon ak fòmasyon :

Anpil pwofesè ak administratè pa gen fòmasyon apwopriye sou pratik enklizyon oswa sou jan pou travay ak elèv ki gen bezwen espesyal. Sa fè li difisil pou yo adopte metodoloji edikasyon ki enkli tout moun.

 • Estereyotip ak diskriminasyon:

Nan kèk ka, elèv ki gen andikap oswa lòt diferans yo souvan mete sou kote oswa pa jwenn opòtinite egal nan klas yo. Sa fèt paske kèk moun pa byen konprann valè divèsite ak bezwen pou enklizyon. Sepandan, gen kèk inisyativ oswa jefò ki fèt nan direksyon sa a, tankou kèk òganizasyon oswa pwojè ki ede timoun ki gen bezwen espesyal. Men, an jeneral, sistèm edikatif la poko rive gen yon pratik enklizyon ki lajman aplike. Se poutèt sa, li enpòtan pou gen plis konsyantizasyon, fòmasyon, ak envestisman nan sektè edikasyon an pou fè enklizyon vin yon pratik nòmal. 

EA: Sistèm edikatif la ki pa enklizif la, ki enpak li gen sou sosyete a? Ki imaj li voye de sosyete a? GDM : Sistèm edikatif ki pa enklizif ka gen anpil enpak negatif sou sosyete a, paske li kontribye nan kreye inegalite, diskriminasyon ak divizyon. Men kèk enpak kle li gen :

 • Inegalite ak eksklizyon:

Lè yon sistèm edikatif pa enklizif, sa vle di yon pati nan popilasyon an (tankou elèv ki gen andikap, elèv ki soti nan kouch sosyal ki pi ba, oswa ki gen lòt diferans) pa jwenn menm opòtinite oswa resous pou reyisi. Sa ka lakoz inegalite nan aksè a edikasyon kalite, epi sa lye ak yon mank opòtinite ekonomik ak sosyal pou yon pati nan sosyete a.

 • Pèdi potansyèl moun:

Lè elèv pa jwenn yon edikasyon ki adapte ak bezwen yo, yo riske pa devlope kapasite yo nan entegralite, sa ki fè sosyete a pèdi kontribisyon valab soti nan moun sa yo. Sa ka mennen nan yon mank inovasyon, kreyativite, ak lidèchip nan sosyete a.

 • Divizyon sosyal: Yon sistèm edikatif ki pa enklizif ka ranfòse baryè ant diferan gwoup nan sosyete a. Lè timoun pa aprann nan yon anviwònman kote yo sezi diferans yo ak respekte divèsite, sa ka mennen nan prejije, rasis, ak lòt fòm diskriminasyon ki kontinye nan lavi granmoun yo.

• Enpak sou devlopman ekonomik: Lè anpil moun nan sosyete a pa jwenn edikasyon ki adapte ak bezwen yo, sa ka mennen nan yon mank fòmasyon pwofesyonèl, ki afekte kapasite travay ak pwodiktivite nan peyi a. Sa ka ralanti devlopman ekonomik. Imaj li voye sou sosyete a: Sosyete a parèt kòm youn ki pa gen anpil envestisman nan devlopman tout moun li yo, ki kapab san sansibilite ak konpasyon. Sa fè li sanble yon sosyete ki pa trete tout moun ak diyite oswa ki pa bay menm chans pou tout moun reyisi. Sa ka lakoz plis divizyon ak yon mank solidarite nan kominote a. Enklizyon nan edikasyon ta bay yon imaj pozitif kote sosyete a konsidere valè chak moun, e li angaje nan bati yon avni plis egal ak dirab.

Lekòl pou moun ki gen bezwen espesyal yo an Ayiti

EA: Kòman w konprann lekòl pou moun ki gen bezwen espesyal yo nan dinamik lekòl enkliziv la an Ayiti? 

GDM : Lekòl pou moun ki gen bezwen espesyal nan dinamik lekòl enklizif la an Ayiti se yon sijè trè enpòtan paske li touche kapasite sistèm edikatif la pou bay tout elèv yon edikasyon egal ak kalite, kèlkeswa diferans yo. Nan kontèks Ayiti, sa pote anpil defi, men li gen anpil potansyèl pou amelyore lavi elèv yo e pou kontribye nan bati yon sosyete ki pi ekitab.

 Lekòl pou moun ki gen bezwen espesyal yo nan dinamik Lekòl Enklizif la:

 • Definisyon Lekòl Enklizif: Nan yon lekòl enklizif, tout elèv gen dwa aprann ansanm nan yon anviwònman ki sezi diferans yo, kèlkeswa kapasite oswa bezwen espesyal yo. Enklizyon vle di moun ki gen andikap, tankou elèv ki gen difikilte aprantisaj, defo fizik oswa mantal, elèv ki pale yon lòt lang, oswa elèv ki soti nan diferan sitiyasyon sosyal, yo pa separe ni mete sou kote. Olye sa, yo entegre nan sistèm edikasyon an ak lòt elèv yo nan yon fason ki soutni devlopman yo.

 • Enpòtans Lekòl Pou Moun ki Gen Bezwen Espesyal: Nan yon kontèks enklizif, lekòl ki gen elèv ki gen bezwen espesyal bay yon plas kote yo pa sèlman ap aprann materyèl akademik, men yo aprann tou sosyalizasyon, koperasyon, ak lòt kapasite ki nesesè nan lavi. Sa a ede yo devlope konfyans nan tèt yo epi prepare yo pou lavi nan sosyete a. Nan peyi tankou Ayiti, kote gen anpil defi ekonomik ak sosyal, asire moun ki gen bezwen espesyal jwenn aksè a bon jan edikasyon se yon wòl kle nan bati yon sosyete ekitab. • Defi nan Sistèm Edikatif Ayisyen an: • Enfrastrikti ak resous limite: Yon nan pi gwo defi lekòl enklizif pou moun ki gen bezwen espesyal ap fè fas a se mank de resous ak enfrastrikti apwopriye. Anpil lekòl an Ayiti pa gen espas, materyèl oswa teknoloji pou sipòte elèv ki gen andikap fizik oswa aprantisaj.

 • Konesans ak fòmasyon pwofesè: Pwofesè yo pa toujou fòme nan edikasyon espesyal oswa metodoloji ansèyman ki fèt pou elèv ki gen bezwen espesyal. Se pa tout pwofesè ki gen kapasite pou itilize teknik pedagogik ki adapte ak diferan estil aprantisaj oswa bezwen.

 • Estereyotip ak estigmatisasyon: Nan anpil kominote, gen estereotip oswa yon atitid negatif sou moun ki gen bezwen espesyal. Sa ka fè elèv sa yo santi yo izole oswa neglije. Gen kèk paran ki pa toujou konprann enpòtans pou elèv yo ale lekòl ansanm ak lòt timoun, sa ki ka kreye baryè sosyal.

 • Benefis yon Lekòl Enklizif pou moun ki gen bezwen espesyal:

 • Aprantisaj ansanm: Lè elèv ki gen bezwen espesyal aprann ansanm ak lòt elèv nan yon anviwònman enklizif, sa ede yo devlope kapasite sosyal yo, epi gen plis chans pou yo grandi nan yon anviwònman ki pa fè yo santi yo izole.

 • Ogmantasyon opòtinite: Lekòl enklizif yo bay elèv sa yo plis opòtinite pou yo aprann nan yon kad ki fleksib, kote pwofesè yo ka itilize teknik ansèyman divèsifye ki adapte pou tout tip elèv, soti nan sa yo ki gen kapasite nòmal rive nan sa yo ki gen bezwen espesyal.

 • Aksè a pi bon sipò: Nan yon sistèm enklizif, elèv ki gen bezwen espesyal yo gen plis chans pou jwenn sipò ki apwopriye, tankou pwofesè espesyalis, entèprèt si sa nesesè, ak lòt resous ki ede yo reyisi nan aprantisaj yo.

Leta pa gen kontwòl lekòl pou timoun ki gen bezwen espesyal yo

 EA: Ti ankèt nou mennen pèmèt nou wè Leta pa gen okenm rega sou lekòl espesyal yo, ki chak ap fè afè pa yo, jan yo vle l. Kijan w konprann sa? 

GDM : Sa w ap dekri a se yon sitiyasyon ki reflete yon mank de sipèvizyon ak regilasyon nan sistèm edikasyon an, espesyalman lè li rive nan lekòl espesyal pou moun ki gen bezwen espesyal. Nan anpil ka, sa montre yon defo nan aplikasyon politik edikatif, epi li gen konsekans sou kalite edikasyon elèv yo ap resevwa. Men kijan mwen konprann sa:

 Mank regilasyon ak sipèvizyon: Lè Leta pa gen okenn regilasyon oswa sipèvizyon sou lekòl espesyal yo, sa vle di pa gen okenn mekanism ofisyèl pou asire lekòl yo respekte estanda edikatif minimòm. Sa ka lakoz lekòl yo fonksyone jan yo vle, san yo pa swiv direktiv oswa metòd pedagojik ki apwopriye pou bezwen elèv ki gen andikap. Lè sa rive, li ka mennen nan:

 • Kalite edikasyon inegal: Chak lekòl ap deside tèt li kijan pou li administre pwogram edikasyon an, sa ki ka lakòz anpil diferans nan kalite aprantisaj elèv yo ap resevwa. Gen lekòl ki ka gen plis resous, pi bon materyèl oswa pwofesè pi byen fòme, pandan lòt yo ka pa gen okenn resous oswa fòmasyon espesyal pou elèv ki gen bezwen espesyal.

 • Izolasyon ak mank koperasyon: San yon regilasyon ki klè, lekòl yo ka izole, pa kolabore youn ak lòt, oswa pa gen okenn estanda komen pou fè evalyasyon oswa ede elèv yo. Lè sa a, sistèm nan pa ka ofri yon edikasyon konplè ak amelyore kalite lavi elèv yo. Mank inisyativ Leta: Sa a se yon pwoblèm ki gen rapò ak mank angajman Leta pou tabli yon sistèm edikatif enklizif. Si Leta pa bay direksyon, sipò, oswa regilasyon sou lekòl espesyal yo, sa ka reflete yon neglijans nan devlopman edikasyon pou moun ki gen bezwen espesyal. 

EA: Pi fò lekòl pou timoun ki gen bezwen espesyal yo twouve yo nan rejyon Pòtoprens lan. E yo koute lajan. E, tout nan men sektè prive a. Kijan w konprann sa nan dinamik yon sosyete enkliziv? 

GDM : Lokalizasyon lekòl pou timoun ki gen bezwen espesyal nan Pòtoprens sèlman ak pri yo ki wo kreye yon baryè pou anpil fanmi nan lòt pati peyi a, espesyalman sa yo ki nan zòn riral oswa nan kominote ki gen plis pwoblèm ekonomik. Men lakoz prive a pa reswa sipò Leta li vin fè travay l ap ofri a vin koute anpil e sa  nan kèlkeswa peyi a. Kidonk sa a vin kreye yon gwo inegalite aksè ak edikasyon pou moun ki gen bezwen espesyal. Nan yon sosyete enklizif, tout moun, kèlkeswa kote yo sòti oswa sitiyasyon ekonomik yo, ta dwe gen aksè egal a bon jan edikasyon. Lè lekòl espesyal yo konsantre sèlman nan Pòtoprens, sa limite aksè timoun ki gen bezwen espesyal yo nan lòt rejyon yo, sa ki anpeche yo patisipe nan yon sistèm edikatif enklizif.

Pledwaye pou yon veritab lekòl enklizik an Ayiti

EA: Pou yon lekòl enkliziv tout bon an Ayiti, kisa ki merite fèt? Ki mezi ak desizyon ki dwe pran? 

GDM : Pou yon lekòl enklizif ki fonksyone byen an Ayiti, gen anpil mezi ak desizyon enpòtan ki bezwen pran pou asire tout timoun, kèlkeswa kapasite oswa bezwen espesyal yo, jwenn aksè a yon edikasyon kalite. Sa s on gwo defi, men li gen yon gwo potansyèl pou amelyore sistèm edikatif la epi bati yon sosyete ki pi ekitab. Men kèk nan mezi ak desizyon kle ki dwe pran: Kreye yon Plan Nasyonal pou Edikasyon Enklizif: Yon plan nasyonal pou edikasyon enklizif se yon premye etap enpòtan pou asire lekòl yo fèt pou entegre tout elèv, kèlkeswa kapasite yo. Leta dwe travay ak òganizasyon entènasyonal yo ak ekspè nan edikasyon espesyalize pou devlope yon politik ki gen ladan:

 • Objektif klè ak konkrè: Defini kisa enklizyon vle di nan kontèks Ayiti, ki jan elèv ki gen bezwen espesyal yo ap entegre nan sistèm edikatif la, epi kisa sa mande an tèm de resous ak sipò. • Planifikasyon lon tèm: Asire gen yon estrateji pou adrese bezwen sa yo sou tan, ki gen ladan envestisman nan fòmasyon pwofesè, adaptasyon enfrastrikti, ak amelyorasyon nan materyèl didaktik. Fòmasyon ak Preparasyon Pwofesè: Yon eleman kle nan yon lekòl enklizif se pwofesè ki fòme ak ki gen kapasite pou travay ak elèv ki gen bezwen espesyal. Adapte Enfrastrikti Lekòl yo: Lè yon apwòch lekòl enklizif, li enpòtan pou adapte enfrastrikti lekòl yo pou asire yo aksesib pou tout elèv, ki gen ladan sa yo ki gen andikap fizik.

Sa enkli: • Aksè fizik: Lekòl yo ta dwe gen baye fasilite pou elèv ki gen mobilite limite, tankou ranp ak asansè si sa nesesè, ak sal klas ki pi aksesib. • Teknoloji: Mete teknoloji edikatif a dispozisyon elèv yo, tankou òdinatè ak aplikasyon espesyalize, pou ede timoun ki gen bezwen espesyal aprann nan fason ki pi adapte ak kapasite yo. Fè Lekòl yo Pi Aksesib Finansyèman: Pou asire yon sistèm edikatif enklizif ka reyalize, li enpòtan pou elèv ki gen bezwen espesyal pa pèdi aksè a edikasyon akoz kapasite finansye fanmi yo. Pou sa fèt, gen kèk mezi sa yo:

 • Sipò finansye: Leta ka ofri sibvansyon oswa bousdetid pou fanmi ki pa kapab peye pou frè lekòl yo. Sa t ap asire elèv ki gen bezwen espesyal pa rete deyò sistèm edikatif la paske yo manke resous. • Envestisman nan lekòl piblik yo: Si se sèlman lekòl prive yo ofri sèvis edikasyon espesyalize, sa lakoz plis inegalite. Lè Leta envesti nan lekòl piblik pou asire yo ka ofri menm kalite sèvis edikasyon, sa pèmèt tout timoun jwenn menm opòtinite. Sensibilizasyon sosyal ak kiltirèl: Nan anpil ka, moun pa toujou gen konesans oswa apwòch pozitif sou moun ki gen bezwen espesyal, sa ki mennen nan estigmatizasyon ak izolasyon. Pou yon sosyete enklizif reyisi, li nesesè pou:

 • Kreye pwogram edikatif sou enklizyon: Fè kanpay sansibilizasyon nan kominote a sou enpòtans enklizyon nan edikasyon, sou sa li vle di pou moun ki gen bezwen espesyal, epi kijan yo ka benefisye nan yon anviwònman enklizif.

• Travay avèk fanmi yo: Bay fanmi ak paran zouti pou yo konprann kijan yo ka soutni pitit yo nan yon anviwònman enklizif. Se poutèt sa, fòmasyon ak konsèy sou kijan pou adapte edikasyon ak bezwen timoun yo ta dwe yon pati entegral nan politik Leta. Kreye yon Sipèvizyon Estanda: Pou asire tout lekòl enklizif yo ap fonksyone selon estanda, li esansyèl pou gen yon mekanism sipèvizyon ak evalyasyon. Angajman Gouvènman an ak Sosyete a: Yon chanjman vrèman enpòtan nan sistèm edikatif la, mande pou angajman gouvènman an, òganizasyon lokal ak sosyete a an jeneral.

Sa enkli: • Alokasyon finansyè: Gouvènman an dwe mete plis resous pou enfrastrikti, fòmasyon, ak adaptasyon lekòl yo nan direksyon enklizyon. • Koperasyon ak ONG yo: Gouvènman an ka travay ak òganizasyon entènasyonal ak òganizasyon non-gouvènmantal pou ede ranfòse kapasite lekòl yo, espesyalman nan zòn ki manke resous.

EA: Ki dènye bagay ou ta renmen ajoute, ki enpòtan selon ou? 

GDM : Yon aspè enpòtan mwen ta renmen ajoute se: Angajman pou Lavi Sosyal apre Lekòl: Enklizyon pa sispann nan sal klas. Yon edikasyon enklizif dwe prepare elèv yo pou patisipe nan lavi sosyal ak ekonomik. Se poutèt sa, sistèm edikasyon an ta dwe bay elèv ki gen bezwen espesyal plis chans pou yo entegre nan sosyete a atravè: • Aksè a fòmasyon pwofesyonèl ak travay: Asire timoun ki gen bezwen espesyal jwenn aksè a fòmasyon nan metye, estaj, oswa lòt opòtinite travay pou yo ka devlope kapasite pwofesyonèl.

• Kreye yon sosyete enklizif: Fè travay sou sosyalisasyon nan lekòl la se yon aspè enpòtan, paske elèv yo ap aprann kijan pou yo kominike ak lòt moun nan yon anviwònman ki respekte divèsite, sa ki enpòtan pou avni yo.

 ‘’Psychoeduquer’’ plis k on lekòl, yon lòt souf nan edikasyon an Ayiti

Gen anpil Lekòl espsyalize prive an Ayiti. Majorité chita kò yo nan rejyon metwopolitèn Pòtoprens lan. Nan ankèt nou fè sou tèren, nou rive dekouvri ‘’Psychoéduquer’’, yon lekòl preskolè ki gen pou objektif devlopman total kapital timoun ki gen bezwen espesyal yo pandan premye lane nan lavi yo. Enquet’Action te rankontre Gihane Dejoie Mathurin, direktris akademik ak imaj enstitisyonèl lekòl sila.

“Objektif nou te toujou klè: pote yon nouvo souf nan sistèm edikatif Ayiti a, kote edikasyon pa sèlman chita sou fè elèv yo pase tès, men sou devlope kapasite yo kòm moun, sosyal, emosyonèl, ak konitif, tout pandan yo devlope nan yon anviwònman enklizif ak amikal. Nou kwè sa a se kle pou bati yon sosyete ki pi solid, pi inifye, epi ki gen plis opòtinite pou tout moun, kèlkeswa kapasite oswa diferans yo”, selon Madan Mathurin, psikològ eskolè e psikològ timoun.

Enquet’Action (EA) : Pale nou sou lekòl ou a. Istwa l, pedagoji l fonksyonman l? Kalte elèv ki ladan l. Diferan prensip ki se baz nou. Gihane Dejoie Mathurin (GDM) : • Istwa Lekòl la:

 Lekòl sa a gen yon istwa ki sòti nan yon angajman pwofon pou amelyore sistèm edikatif Ayiti a. Nou sòti nan yon fanmi edikatris ki gen yon tradisyon fò nan edikasyon, ni bò manman, ni bò papa. Lè nou te retounen Ayiti, mwen avèk sè mwen yo, apre etidye nan peyi etranje [Repiblik dominikèn pa egzanp], nou te pote avèk nou yon nouvo vizyon ak objektif pou pote chanjman nan sistèm edikatif la.Nou te deside mete lekòl sa a sou pye pou ankouraje yon edikasyon enklizif, kote chak elèv ka devlope kapasite yo nan yon anviwònman ki respekte diferan estil ak ritm aprantisaj. Nou jwenn enspirasyon nan lide Howard Gardner sou entèlijans miltip, yon teyori ki di ‘’Chak timoun gen kalite entèlijans diferan, ak aprantisaj pa fèt nan yon sèl fason’’. Nou bay elèv yo espas pou yo eksprime entèlijans yo nan domèn tankou mizik, langaj, matematik, espasyal, relasyon entèpèsonèl, ak entèlijans emosyonèl.   Enklizyon ak Aprantisaj Diferansye: Nou pran an konsiderasyon tout timoun pa aprann menm jan, kidonk nou itilize yon apwòch aprantisaj diferansye. Sa vle di nou ofri yon melanj metòd ansèyman ki adapte ak kapasite e bezwen chak elèv. Pa egzanp, gen timoun ki ka aprann pi byen atravè jwèt, lòt ka aprann atravè atizay oswa mizik, ak lòt ka aprann atravè aktivite fizik oswa eksperyans pratik. Nou mete aksan sou fòmasyon pwofesè yo pou yo konprann diferan fason timoun yo aprann, pou yo ka ajiste ansèyman yo selon sa. Byennèt, Jèsyon Emosyon ak Kalm nan Lespri:  Nou konprann, pou timoun yo reyisi, yo bezwen plis pase sèlman materyèl akademik. Nou konsidere byennèt yo kòm yon pati esansyèl nan aprantisaj yo. Sa gen ladann pratik ki ankouraje jèsyon emosyonèl, tankou meditasyon, fè aktivite ki redwi estrès, ak edike yo sou kijan pou yo jere emosyon yo, yon aspè ki pi enpòtan. Nou kwè, lè yon timoun santi l an sekirite, jere emosyon yo byen, epi kalm nan lespri, yo pral gen kapasite pou yo konsantre epi reyisi nan aprantisaj yo. Ankouraje yon Edikasyon ki pa fòse timoun yo: Nou konprann aprantisaj ta dwe yon pwosesis natirèl, plezi, ak entèaktif. Nou pa kwè nan fòse timoun yo fè bagay yo nan yon fason ki pa adapte ak kapasite yo oswa ki mete yo nan presyon. Sa a se yon apwòch ki fè lekòl la yon espas ki enteresan ak amizan, kote timoun yo santi yo motive ak angaje. Nou itilize metòd ki estimile kreyativite, kritik panse, ak kolaborasyon ant elèv yo. Nouvo souf nan Edikasyon ayisyen an:  École Psychoéduquer se repons a bezwen edikasyonèl ki te toujou egziste an Ayiti, kote anpil timoun te neglije oswa te gen difikilte ak sistèm edikatif tradisyonèl la. Pa aplike prensip enklizyon, jèsyon emosyon, ak respè pou diferan kalite entèlijans, nou kreye yon espas kote timoun yo pa sèlman aprann, men yo grandi kòm moun ki gen kapasite, kwayans nan tèt yo, ak kapasite pou yo kontribye nan sosyete a. Objektif nou te toujou klè: pote yon nouvo souf nan sistèm edikatif Ayiti, kote edikasyon pa sèlman sou fè elèv yo pase tès, men sou devlope kapasite yo kòm moun, sosyal, emosyonèl, ak kognitif, tout pandan yo devlope nan yon anviwònman enklizif ak amikal. Nou kwè sa a se kle pou bati yon sosyete ki pi solid, pi inifye, epi ki gen plis opòtinite pou tout moun, kèlkeswa kapasite oswa diferans yo. • Pedagoji Lekòl la: Pedagoji lekòl la baze sou prensip ki vize devlopman global elèv la (entèlektyèl, emosyonèl, ak fizik). Yon lekòl enklizif ki ap itilize metodoloji tankou aprantisaj kolaboratif, adaptasyon nan bezwen espesyal elèv yo, epi sezi divèsite. Yon pedagoji ki fè pwomosyon pou tout elèv gen chans pou aprann nan ritm yo, avèk aksè a resous yo bezwen.

 • Fonksyonman Lekòl la: Fonksyonman lekòl la enplike yon ekip pedagojik ki byen fòme, ki gen pwofesè ak lòt anplwaye edikasyonèl ki gen kapasite pou adapte metòd ansèyman yo pou satisfè bezwen diferan elèv yo. Lekòl la òganize klas selon nivo elèv yo, men tou pran an konsiderasyon diferan estil aprantisaj, bay sipò siplemantè pou timoun ki gen bezwen espesyal, e gen mekanis pou fè entèvansyon nan ka elèv ki pa reyisi.

• Kalite Elèv nan Lekòl la: Nan lekòl la, elèv yo sòti nan divès kouch sosyal, gen divèsite kiltirèl, ak bezwen diferan. Elèv ki gen andikap, elèv ki pi avanse pase lòt yo, elèv ki gen yon QI avanse, oswa elèv ki gen bezwen edikasyon espesyal, yo enkli nan klas yo, yo travay tou apa ak pwofesyonèl nan edikasyon oswa sikològ, epi an menm tan yo jwenn resous adapte pou chak moun. • Prensip ki Se Baz Nou:

 • Enklizyon: Asire tout elèv, kèlkeswa diferans yo, ka aprann ansanm nan yon anviwònman ki akeyi. • Respè pou Divèsite: Aksepte ak onore divèsite elèv yo, epi adapte metodoloji ak resous pou satisfè bezwen yo. • Egalite: Bay tout elèv menm opòtinite pou aprann ak devlope kapasite yo. • Kolaborasyon: Kreye yon atmosfè kote pwofesè, elèv, ak paran travay ansanm pou sipòte aprantisaj ak devlopman elèv yo. • Devlope kapasite elèv yo: Pedagoji a konsantre sou devlopman global elèv yo, enkli kapasite sosyal, emosyonèl, ak entèlektyèl. EA: Ki enpak ensekirite a genyen sou lekòl w ap dirije a? Kòman nou kontoune difikilte sa yo? GDM: Ensekirite a ka gen yon enpak trè grav sou nenpòt lekòl, espesyalman nan yon peyi tankou Ayiti, kote kèk zòn ap fè fas ak pwoblèm insekirite, kote ti moun menm pa rive al lekol depi plizyè semèn. Enpak Ensekirite sou Lekòl la:

 • Pèdi konsantrasyon elèv yo: Ensekirite nan kominote a fè elèv yo santi yo enkyete oswa pè, sa ki afekte kapasite yo pou konsantre sou aprantisaj. Sa rive elèv yo gen kè sote sitou lè yo tande kout zam oswa vyolans, sa redwi kapasite yo pou angaje nan aktivite edikatif.

• Retade pwogramasyon klas la: lè gen ensekirite nan zòn nan e sitityasyon an li trè grav, sa ka fè li difisil pou pwofesè ak elèv yo rive nan lekòl la an sekirite. Kèk jou nou konn anile klas oswa fè chanjman nan orè, sa ki afekte pwogrè elèv yo. • Mank de resous: Lè ensekirite ap ravaje, li ka fè li difisil pou jwenn bon resous tankou entènèt pou kou yo ka kontinye a distans. Kòman nou kontoune difikilte sa yo: • Kreye yon anviwònman sekirite pou elèv ak anplwaye yo: Li esansyèl pou kolabore ak kominote nan zòn lekòl la pou asire yon sèten sekirit pou pwofesè yo ka vini fè kou, men tout  a distans lè sa nesesè.

 • Sèvi ak teknoloji: lè li difisil pou elèv yo oswa pwofesè yo deplase an sekirite, opsyon nou genyen se entegre plis teknoloji nan ansèyman. Sa a enkli klas sou entènèt oswa itilize resous dijital pou kontinye aprantisaj malgre difikilte fizik yo.

 • Sistèm sipò sosyal pou elèv yo: Lekòl la mete sou pye sèvis konsèy oswa sipò emosyonèl pou ede elèv yo jere enkyetid yo sou sekirite. Sa ede yo konsantre pi plis sou etid yo, malgre difikilte yo ka rankontre nan lavi chak jou yo.

 • Adapte orè ak metòd ansèyman: lekòl la konn ajiste orè klas yo oswa aplike metòd ansèyman fleksib. Sa ede elèv yo kontinye aprann menm lè yo ap fè fas ak chanjman regilye nan orè oswa lokalite.

 • Ede anplwaye yo: nou ofri sipò emosyonèl ak materyèl. Lekòl ofri fòmasyon sou jan yo ka jere sitiyasyon estrès oswa bay yo aksè a lòt resous pou ede yo travay nan kondisyon ki difisil.

 EA: Kijan w rekrite pwofesè w yo ak manm administrasyon an? Ki pwofil yo? Kijan travay la ye pou yo? GDM: Rekrite pwofesè ak manm administrasyon nan lekòl la se yon pwosesis trè enpòtan, paske moun sa yo jwe yon wòl kle nan siksè lekòl la. Men kijan sa fèt, ansanm ak pwofil ideyal pou moun sa yo ak sa yo ka espere nan travay la: Rekrite Pwofesè ak Manm Administrasyon:

 • Metòd Rekritman: • Anons piblik: Pou atire kandida ki gen bon kapasite, lekòl la mete anons piblik sou rezo sosyal yo. Anons sa yo klè sou kalifikasyon ak eksperyans nesesè yo, kòm tou kondisyon ak benefis travay la. • Rekòmandasyon: Pwofesè oswa manm administrasyon yo ki deja nan lekòl la ka fè rekòmandasyon pou moun ki montre kapasite e ki anfòm ak misyon lekòl la. • Entèvyou ak evalyasyon kapasite: Apre seleksyon kandida yo, yon entèvyou ak yon evalyasyon sou kapasite pedagojik ak kapasite administratif la enpòtan. Nan evalyasyon an, nou konsidere kapasite yo nan travay an ekip, kapasite pou adapte ak diferan sitiyasyon, ak konpreyansyon sou bezwen elèv yo. Pwofil Pwofesè yo:

• Kalifikasyon: • Pwofesè a dwe gen yon diplòm nan Edikasyon oswa yon lòt disiplin ki gen rapò ak sijè yo pral ansenye. • Pou elèv ak bezwen espesyal, pwofesè yo ta dwe gen fòmasyon nan Edikasyon espesyal oswa kapasite pou travay ak divèsite elèv yo. • Kapasite Pedagoji: • Pwofesè yo dwe gen konesans nan metòd ansèyman aktif, itilizasyon teknoloji, ak metodoloji diferan pou adapte ansèyman an ak bezwen diferan elèv yo. • Yo dwe gen kapasite pou kolabore ak lòt pwofesè, administratè, ak paran, kòm lekòl la gen yon fòs nan travay an ekip. • Angajman ak pasyon: • Pwofesè yo dwe pasyone sou edikasyon e yo dwe angaje nan devlopman elèv yo. Yo dwe pare pou sèvi kòm modèl, sipòte elèv yo nan kwasans yo, e mete tout efò nan asire tout elèv gen yon chans egal pou reyisi. • Fleksibilite ak adaptabilite: • Pwofesè yo dwe kapab adapte metòd ansèyman yo selon diferan sitiyasyon oswa bezwen ki parèt nan klas la, espesyalman si gen elèv ki bezwen plis sipò oswa yon stil aprantisaj diferan. Pwofil Manm Administrasyon yo:

• Kalifikasyon: • Manm administrasyon, tankou direktè, adjwen oswa lòt administratè, dwe gen yon diplòm nan administrasyon edikatif oswa yon lòt domèn ki gen rapò. • Yo ta dwe gen eksperyans nan jesyon, kowòdinasyon ekip, ak planifikasyon estratejik, ki esansyèl pou asire ke lekòl la fonksyone san pwoblèm. • Kapasite lidèchip: • Yo dwe gen kapasite pou mennen ak motive ekip pwofesè yo, kreye yon anviwònman travay pozitif, epi soutni yon kilti enklizif. Yo dwe gen kapasite pou pran desizyon ki byen gide direksyon lekòl la. • Kominikasyon: • Manm administrasyon yo dwe gen kapasite pou kominike klèman ak pwofesè yo, elèv yo, ak paran yo. Yo dwe fasil pou jwenn pou bay sipò epi pou asire tout pati konsènen yo gen aksè a enfòmasyon ki nesesè.

 Kijan Travay la ye pou Pwofesè ak Administrasyon: • Sipò ak Fòmasyon Kontini: • Pou pwofesè ak manm administrasyon, lekòl la ofri fòmasyon kontini sou nouvo teknik ansèyman, metòd pedagojik, oswa zouti teknoloji. Sa a se esansyèl pou amelyore kalite ansèyman ak jesyon. • Sipò kontinyèl ki enkli sesyon fòmasyon sou jan pou jere klas, devlope kapasite sosyal ak emosyonèl elèv yo, ak ede elèv ki gen bezwen espesyal.• Anviwònman Travay Pozitif: • Lekòl la gen yon anviwònman travay kote pwofesè ak administratè yo santi yo akeyi, respekte, ak soutni. Sa a enkli pwogram rekonesans, sipò kolaboratif, ak yon kilti ouvè ak respè. • Pwofesè yo gen opòtinite pou pataje eksperyans yo ak lide yo ak lòt pwofesè, ki ede yo aprann ansanm ak amelyore pratik yo.

• Chalè ak satisfaksyon: • Malgre travay la gen defi, tankou nan nenpòt lòt lekòl, pwofesè ak administratè yo dwe santi yo gen yon misyon ak yon objektif ki klè, epi yo kontribye nan devlopman sosyete a atravè travay yo. Sa ap bay yon sans satisfaksyon pwofesyonèl. Rekritman pwofesè ak manm administrasyon se yon etap enpòtan pou asire kalite edikasyon nan lekòl la. Lekòl la toujou chèche moun ki pa sèlman kalifye, men ki tou pasyone, fleksib, epi angaje nan misyon edikatif la. Sipò, fòmasyon kontini, ak yon anviwònman travay pozitif se eleman kle ki kenbe ekip la angaje ak motive. EA: Kisa k pouse w met yon lekòl konsa sou pye? Eske objektif yo rive atenn? 

GDM: Jan mwen menm, mwen di l anlè a, a mwen grandi nan yon fanmi edikatris. Granmè m te travay nan plizyè lekòl nan kapital la, matant mwen te gen pwòp lekòl pa l kote anvan mwen te etidye, mwen te travay la. Li te donk evidan pou mwen wè sa ki te manke pou epanoyisman ti moun yo. Mete on lekòl konsa sou pye se yon desizyon ki sòti nan yon pasyon pou edikasyon e pou amelyore sistèm edikatif la, ofri elèv yo opòtinite pou devlope kapasite yo nan yon mond ki ap chanje rapidman, e prepare yo pou defi 21yèm syèk la.

Eske objektif yo rive atenn? Pa toutafè. Poukisa? Paske : • Resous yo limite: lekòl la ap lite pou jwenn materyèl edikatif, teknoloji. Sa ki ralanti kapasite li pou reyalize kèk nan objektif li. Otorite konsène yo pa ofri nou absoliman anyen. N ap lite poukont nou. Tout sa nou bezwen soti nan peyi letranje avèk anpil difikilte ak pri taks ekzòbitan.• Sistèm sipò: Sa pa egziste nan peyi a. Gen yon gwo mank sipò oswa mank patenarya ak lòt òganizasyon, sa ki limite kapasite lekòl la pou kenbe kalite edikasyon an nan yon nivo ki voye mesaj enklizyon ak egalite. • Retou elèv yo: Si ensekirite oswa lòt faktè fòse kèk elèv abandone lekòl, objektif mwen ak ekip mwen genyen an vin pi difisil pou rive atenn. Tout timoun alawonnbadè dwe gen aksè a edikasyon. Si se pa sa ka n ap pase a kote misyon an.

“Fòk Leta gen lekòl enklizif toupatou nan peyi a, e fòk yo gratis pou tout timoun”

Fòk gen fòmasyon pou pwofesè yo, adaptasyon nan materyèl didaktik yo, epi mete estrikti anplas pou timoun ki gen bezwen espesyal yo ka aprann menm jan ak lòt timoun. Sa a se avi Mireille Dextra, edikatris ki ap ekri aktyèlman yon liv sou Edikasyon enklizik an Ayiti. Enquet’Action te rankontre l nan kad yon ankèt sou pwoblematik lekòl enkliziv nan peyi an.

Enquet’Action (EA): Kisa enklizyon vle di selon ou menm?

Mireille Dextra (MD): Enklizyon, pou mwen, se lè tout moun (timoun yo), san paspouki, jwenn plas yo nan sosyete a, espesyalman nan domèn edikasyon. Se yon filozofi ki vle pou chak timoun: kit yo gen yon andikap, kit yo gen difikilte pou yo aprann, jwenn bon kalite edikasyon ki respekte oubyen ki adapte ak ritm yo, kapasite yo, epi ki mete aksan sou devlopman yo kòm moun.

EA: Eske nan sistèm edikatif ayisyen an, nou ka pale de enklizyon ? Poukisa?

MD: Malerezman, nou pa ka di sistèm edikatif ayisyen an enklizif. Ann di pito, nou gen yon sistèm ki anvi fonksyone sou baz enklizyon. Anpil timoun rete deyò sistèm nan, malgre kèk jefò kèk enstitisyon fè. Timoun sa yo deyò pou plizyè rezon: andikap, povrete, mank resous finansye, oubyen pa gen ase lekòl ki ka reponn ak bezwen yo. Timoun ki gen bezwen espesyal yo se pami moun ki pi viktim yo. Gen lekòl ki pa vle aksepte yo paske yo panse sa pral kreye twòp difikilte. Leta pa mete ase mwayen anplas pou fasilite entegrasyon timoun sa yo nan sistèm lan. Donk, lekòl yo pa prepare pou aksepte ak akonpaye timoun sa yo.

EA: Sistèm nan ki pa enklizif la ki enpak li gen sou sosyete a? Ki imaj li voye de sosyete a?

MD: Ann pran imaj la anvan: nou ka di nan ka sa a se yon sosyete ki chwazi triye, mete moun sou kote... Konsekans oubyen enpak sa ka genyen: Lè nou kite yon pati popilasyon an deyò sistèm eskolè la, nou kreye plis inegalite nan sosyete. Sa fè nou pèdi talan ak kapasite anpil jèn ki ta ka kontribye nan devlopman peyi a. Yon timoun ki pa resevwa bon jan edikasyon ap gen plis chans tonbe nan chomaj, depandans ekonomik, oubyen vin viktim vyolans ak move zak. Anplis de sa, lè nou mete yon gwoup moun sou kote, nou di yo, yo pa enpòtan, yo pa gen valè. Sa se yon gwo pwoblèm sosyal ki kraze fondasyon peyi a epi ki kontinye mennen nan mizè ak esklizyon.

EA: Kòman w konprann lekòl pou moun a bezwen espesyal yo nan dinamik lekòl enkliziv la an Ayiti?

MD: Lekòl espesyal yo enpòtan paske yo bay timoun ki gen andikap yo yon espas kote yo ka aprann nan bon kondisyon. Sepandan, nan yon vizyon enklizif, yo pa dwe rete sèl opsyon ki egziste. Ideyal la se pou tout lekòl gen kapasite pou resevwa tout timoun, kèlkeswa kondisyon yo. Sa vle di fòk gen fòmasyon pou pwofesè yo, adaptasyon nan materyèl didaktik yo, epi mete estrikti anplas pou timoun ki gen bezwen espesyal yo ka aprann menm jan ak lòt timoun. Si nou toujou mete timoun sa yo separe, sa vle di nou poko vrèman rekonèt dwa yo pou yo entegre sosyete a nèt.

EA: Ti ankèt nou mennen pèmèt nou wè, Leta pa gen okenn rega sou lekòl espesyal yo, ki chak ap fè afè pa yo, jan yo vle l. Kijan w konprann sa?

MD : Li enpòtan pou nou rekonèt Leta ayisyen pa ret inaktif sou kesyon enklizyon sitou nan domèn edikasyon. Gen angajman ki deja pran, e sa tradwi nan plizyè inisyativ, tankou ratifikasyon plizyè konvansyon entènasyonal sou dwa moun ak edikasyon enklizif, dispozisyon ki genyen nan Konstitisyon peyi a sou dwa edikasyon pou tout sitwayen, epi gen estrikti tankou KASAS (Commission de l’Adaptation Scolaire et d'Appui Social), ki se yon direksyon nan MENFP ki jere kesyon enklizyon eskolè. Genyen tou komisyon ki te fòme ak ankèt ki te fèt sou sitiyasyon lekòl espesyal yo nan peyi a. Nan dat 21 me 2012 pou premye fwa, Leta ayisyen rekonèt moun andikape yo se moun tankou tout moun. Kidonk Leta tanmen kichòy…

Sepandan, malgre tout efò sa yo, reyalite a montre mezi ki pran yo pa toujou gen efè konkrè sou teren an. Pifò lekòl espesyal yo kontinye fonksyone san sipèvizyon, epi chak ap eseye fè sa li kapab ak resous limite li genyen. Nou remake pa gen ase mezi ki mete anplas pou akonpaye lekòl sa yo, ni anrapò ak sipò finansye, ni nan sa ki gen pou wè ak materyèl ak resous pedagogik adapte. Sa kreye yon sitiyasyon kote lekòl yo oblije opere sou baz inisyativ prive, san yon kad global ki ta pèmèt yo suiv yon liy klè ki reflete prensip enklizyon an jan li ta dwe fèt.

Kidonk, Leta ap fè efò, men se efò ki rete sou papye oswa nan faz estratejik san yo pa vrèman tradwi an aksyon reyèl sou teren an. Se la nou bezwen reflechi sou fason pou nou fè inisyativ ki deja egziste yo vin pi operasyonèl, pou Leta ka mete plis mwayen anplas epi bay lekòl ki resevwa timoun ak bezwen espesyal yo pi bon sipò. Enklizyon pa ka yon senp angajman, li dwe yon reyalite ki parèt nan chak lekòl, nan chak klas, pou tout timoun jwenn plas yo san distenksyon. Pa gen yon kourikoulòm adapte pou lekòl sa yo.

EA: Pi fò lekòl pou timoun ki gen bezwen espesyal yo twouve yo nan rejyon Pòtoprens lan. E yo koute lajan. E, tout nan men sektè prive a. Kijan w konprann sa nan dinamik yon sosyete enkliziv?

MD: Se vre, majorite lekòl ki resevwa timoun ak bezwen espesyal yo chita nan Pòtoprens lan, e anpil ladan yo se lekòl prive ki mande frè lekòl, anpil fwa frè yo wo. Sa kreye yon gwo vid nan pakou edikatif pou timoun ki soti nan fanmi ki pa gen mwayen yo, sitou pou sila yo kap viv nan zòn pwovens yo oubyen andeyò vil la. Men, li enpòtan pou nou mete aksan sou sa: gen lekòl espesyal ki egziste tou andeyò Pòtoprens, menm si yo ra, epi gen kèk lekòl ki fè pati sistèm piblik la. Leta, atravè MENFP, deja mete sou pye kèk estrikti pou sipòte edikasyon enklizif la, e gen lekòl piblik ki eseye entegre timoun ak bezwen espesyal yo.

Sepandan, resous li mete disponib yo toujou pa ase pou reponn a tout bezwen yo. Reyalite sa montre edikasyon enklizif la pa totalman neglije, men li rete twò konsantre nan kèk espas jewografik epi li depann twòp sou inisyativ prive yo. Pou nou vanse vrèman sou chimen enklizyon an, li enpòtan pou gen desantralizasyon, pou Leta mete plis sipò nan tout depatman peyi a, epi pou lekòl piblik yo resevwa plis resous ak materyèl adapte pou timoun ak bezwen espesyal yo.

Yon sosyete ki vle enkliziv tout bon dwe asire l tout timoun, kèlkeswa kote yo ye ak kondisyon sosyal yo, jwenn menm chans pou aprann ak devlope potansyèl yo. Sa mande yon pi bon kolaborasyon ant Leta, sektè prive ak òganizasyon ki travay sou kesyon enklizyon edikatif la.

EA: Pou yon lekòl enkliziv tout bon an Ayiti, kisa ki merite fèt? Ki mezi ak desizyon ki dwe pran?

MD: Pou nou rive gen yon lekòl ki vrèman enklizif, gen plizyè mezi ki dwe pran:

1. Fòmasyon pwofesè yo: Tout pwofesè dwe resevwa fòmasyon sou edikasyon enkliziv pou yo ka pi byen reponn ak bezwen diferan elèv yo.

2. Mete estrikti ak resous anplas: Lekòl yo dwe gen materyèl ak ekipman adapte, tankou liv an bray, teknoloji ki ka asiste timoun yo parapò ak bezwen reyèl yo, epi klas ak espas ki aksesib pou tout timoun.

3. Sipò pou paran yo: Paran yo dwe jwenn ankadreman pou yo konprann kijan pou yo akonpaye pitit yo epi defann dwa yo pou yo jwenn bon jan edikasyon.

4. Angajman Leta: Leta dwe tabli yon politik nasyonal sou edikasyon enklizif, mete règ klè pou tout lekòl respekte, epi bay sipò finansye ak administratif pou lekòl k ap akeyi timoun ki gen bezwen espesyal yo.

5. Desantralizasyon: Nou pa ka kontinye ak yon sistèm kote tout bagay fèt Potoprens. Fòk Leta gen lekòl enklizif toupatou nan peyi a, e fòk yo gratis pou tout timoun.

EA: Ki dènye bagay ou ta renmen ajoute, ki enpòtan selon ou?

MD: M vle raple edikasyon se pa yon kado, men yon dwa fondamantal pou chak timoun. Jodi a, nou gen twòp timoun ki viktim yon sistèm ki mete yo sou kote. Si nou vle bati yon Ayiti ki pi jis, ki gen plis opòtinite pou tout moun, nou dwe chanje fason nou panse edikasyon an. Li lè pou Leta, sosyete a, ak tout aktè ki enplike yo met men ansanm pou mete anplas yon edikasyon ki reyèlman enklizif, kote tout timoun ka aprann ak grandi san baryè.